Powrót
formeds
Zdrowie i odporność
Data publikacji: 06.11.2025
6 min. czytania

Niedobór witaminy D – objawy, przyczyny i skutki

Jak rozpoznać brak witaminy D i dlaczego ma on tak duże znaczenie dla zdrowia?
Autor: formeds
Zweryfikowane przez eksperta
Niedobór witaminy D – objawy, przyczyny i skutki

Niedobór witaminy D to globalny problem zdrowia publicznego, który dotyczy miliarda ludzi na świecie

Jest powszechny również w Polsce, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym. W zależności od wieku jego następstwem jest krzywica u dzieci lub osteoporoza u dorosłych. Najnowsze badania naukowe wskazują na związek niedoboru witaminy D z wieloma innymi zaburzeniami w ludzkim organizmie.

Spis treści

z tego artykułu dowiesz się:

Dlaczego witamina D jest tak ważna?

Witamina D należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Jest niezbędna do prawidłowego przebiegu wielu procesów w organizmie:

  • reguluje metabolizm wapnia i fosforu – ma kluczowe znaczenie dla rozwoju i mineralizacji układu szkieletowego;
  • wpływa na działanie połączeń mięśniowo-nerwowych, rozkurcz mięśni gładkich w naczyniach krwionośnych i wydzielanie hormonów;
  • reguluje aktywność układu odpornościowego i wzmacnia mechanizmy odporności wrodzonej;
  • reguluje pracę układu renina-angiotensyna-aldosteron, który kontroluje ciśnienie krwi.

Pod względem fizjologicznym istotne są dwie formy witaminy D: witamina D2 (ergokalcyferol) i witamina D3 (cholekalcyferol).

Witamina D jest jednym z nielicznych związków syntetyzowanych w skórze człowieka w odpowiedzi na promieniowanie słoneczne. Jednak by organizm mógł wyprodukować odpowiednią ilość witaminy D, należy spełnić szereg warunków, które w naszej szerokości geograficznej są bardzo trudne do zrealizowania – czasem niemożliwe.

W Polsce synteza skórna witaminy D efektywna jest jedynie w godzinach 10.00–15.00 od maja do września. Suplementacja w tym okresie może nie być konieczna tylko:

  • u zdrowych dorosłych w wieku 19–65 lat, którzy codziennie przebywają na słońcu przez 30–45 minut z odkrytymi przedramionami i nogami, bez ochrony przeciwsłonecznej (bez filtrów UV);
  • u zdrowych dzieci w wieku 4–10 lat, które codziennie przebywają na słońcu przez 15–30 minut z odkrytymi przedramionami i nogami, bez filtrów UV;
  • u zdrowych dzieci w wieku dzieci w wieku 11–18 lat, które codziennie przebywają na słońcu przez 30–45 minut z odkrytymi przedramionami i nogami, bez filtrów UV.

Jakie są normy witaminy D i jak zbadać jej poziom?

By ocenić poziom witaminy D w organizmie, należy wykonać badanie krwi. Najbardziej wiarygodne jest badanie wykonywane w laboratorium, na podstawie próbki krwi żylnej. Zwykle dokonuje się pomiaru stężenia kalcydiolu – 25(OH)D, który jest główną formą witaminy D krążącą we krwi.

W Polsce za niedobór witaminy D uznaje się stężenie kalcydiolu (25(OH)D) we krwi ≤20 ng/ml. Optymalne dla zdrowia jest stężenie 25(OH)D ≥30 ng/ml (do maksymalnie 50 ng/ml).

Kto jest szczególnie narażony na niedobór witaminy D?

Według szacunków, niedobór witaminy D dotyczy ok. miliarda ludzi na świecie. Występuje zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się, również w wielu krajach Unii Europejskiej.

Polskie badanie z 2016 roku przeprowadzone na reprezentatywnej próbie osób dorosłych wykazało, że:

  • 65% dorosłych Polaków ma niedobór witaminy D;
  • u 90% Polaków poziom witaminy D nie osiąga wartości optymalnych dla zdrowia.

Większe ryzyko wystąpienia niedoboru witaminy D występuje u osób:

  • starszych,
  • z otyłością,
  • hospitalizowanych,
  • z przewlekłą niewydolnością nerek,
  • ze zmniejszonym wchłanianiem jelitowym tłuszczów,
  • o ciemnej karnacji.

Objawy niedoboru witaminy D

Długotrwałe niedobory witaminy D mogą prowadzić do powikłań i zaburzać funkcjonowanie różnych układów narządowych.

Do objawów niedoboru witaminy D należą:

  • krzywica u dzieci: nieprawidłowe uwapnienie rosnących kości prowadzące do deformacji szkieletu; opóźniony rozwój motoryczny z powodu osłabienia mięśni, bólu kości i deformacji układu kostnego;
  • osteoporoza (u dorosłych): utrata masy kości i ryzyko złamań osteoporotycznych;
  • osteomalacja: demineralizacja, rozmiękanie i deformacja kości.

Czym jest ciężki niedobór witaminy D?

Za ciężki niedobór witaminy D uznaje się stan, w którym stężenie kalcydiolu (25(OH)D) we krwi jest mniejsze od 10 ng/ml. W takich przypadkach wzrasta ryzyko:

  • krzywicy lub osteomalacji;
  • częstych infekcji;
  • wystąpienia chorób przewlekłych.

Należy również zwrócić szczególną uwagę na odpowiednie zaopatrzenie organizmu w wapń. Dlaczego? Jeśli znacznemu niedoborowi witaminy D towarzyszy niedobór wapnia, może dojść do hipokalcemii – nieprawidłowego, zmniejszonego stężenia wapnia we krwi. W takich przypadkach objawy niedoboru witaminy D obejmują tężyczkę (bolesne drętwienie i skurcze mięśni) oraz nadpobudliwość nerwowo-mięśniową objawiającą się:

  • przyspieszeniem akcji serca;
  • zaburzeniami widzenia;
  • skurczem: powiek, krtani, oskrzeli;
  • skurczem tętnic wieńcowych (bólem zamostkowym);
  • zaburzeniami psychicznymi (depresją, psychozami).

W przewlekłej, nieleczonej hipokalcemii do objawów niedoboru witaminy D mogą dołączyć:

  • zaburzenia neurologiczne: parkinsonizm, pląsawica;
  • zaćma;
  • łamliwość włosów i paznokci; suchość skóry, podatność na infekcje i stany zapalne skóry.

Co powoduje niedobór witaminy D? Przyczyny niedoboru witaminy D

Zbyt małe spożycie produktów naturalnie bogatych w witaminę D oraz niewystarczająca ekspozycja na słońce – oto najpowszechniejsze przyczyny niedoboru tej witaminy. Negatywny wpływ na ilość witaminy D naturalnie syntetyzowanej w organizmie ma czas – z wiekiem produkcja cholekalcyferolu staje się coraz mniej wydajna. W niektórych przypadkach za deficyt witaminy D odpowiadać mogą:

  • choroby przewodu pokarmowego: zaburzenia wchłaniania (np. choroby zapalne jelit, celiakia);
  • niewydolność wątroby;
  • niewydolność nerek, zespół nerczycowy.

Skutki niedoboru witaminy D

Nawet łagodny, ale długotrwały niedobór witaminy D może prowadzić do przewlekłej hipokalcemii i wtórnej nadczynności przytarczyc. Taki niedobór jest szczególnie niewskazany u osób starszych, gdyż może zwiększać ryzyko osteoporozy i złamań.

Wśród skutków niedoboru witaminy D wymienia się:

  • bóle kości i stawów,
  • bóle i drżenie mięśni,
  • osłabienie napięcia i siły mięśni.

Wyniki nowych badań obserwacyjnych wskazują na związek zbyt niskiego poziomu witaminy D z rozwojem chorób cywilizacyjnych, m.in. chorób układu krążenia, cukrzycy i chorób autoimmunologicznych.

Niedobór witaminy D u dzieci

Skutkiem niedoboru witaminy D jest zmniejszenie stężenia wapnia i fosforu we krwi. Dochodzi do demineralizacji kości, która u dzieci objawia się krzywicą i nieprawidłową mineralizacją zębów.

W Polsce od kilkudziesięciu lat realizowane są programy zapobiegania krzywicy, dlatego chorobę tę obecnie rozpoznaje się rzadko. Natomiast niedobór witaminy D u dzieci jest częsty.

Ryzyko wystąpienia objawów niedoboru witaminy D jest szczególnie duże u:

  • niemowląt karmionych piersią (mała zawartość witaminy D w mleku matki),
  • dzieci z ciemną karnacją skóry,
  • dzieci z otyłością.

Metody zapobiegania niedoborowi witaminy D zależą od wieku, masy ciała, nawyków żywieniowych i ekspozycji na słońce. Zdrowe dzieci, których dieta jest prawidłowo zbilansowana, zazwyczaj nie wymagają dodatkowej suplementacji witamin. Jednak witamina D należy do nielicznych wyjątków.

Według polskich zaleceń (2023 r.) suplementacja witaminy D u dzieci wskazana jest u:

  • niemowląt do 6. miesiąca życia: 400 IU/dzień;
  • niemowląt od 6. do 12. miesiąca życia: 400–600 IU/dzień;
  • dzieci w wieku 1–3 lat: 600 IU/dzień;
  • dzieci w wieku 4–10 lat: 600–1000 IU/dzień;
  • nastolatków (11–18 lat): 1000–2000 IU/dzień.

Jak uzupełnić niedobór witaminy D?

Głównym źródłem witaminy D (cholekalcyferolu) jest synteza skórna pod wpływem promieniowania słonecznego, która w Polsce efektywna jest tylko od maja do końca września.

Ok. 20% puli witaminy D w organizmie jest dostarczana z pożywieniem, przede wszystkim z żywnością pochodzenia zwierzęcego (tłuste ryby morskie, jaja, masło). Zwiększenie jej spożycia to pierwszy i konieczny krok, by uzupełnić niedobory. Warto nadmienić, że tłuszcze roślinne do smarowania pieczywa w Polsce są od lat obligatoryjnie wzbogacane w witaminę D.

Eksperci podkreślają, że nawet najbardziej racjonalna i zbilansowana dieta nie może zaspokoić zapotrzebowania organizmu na witaminę D. By uzupełniać jej zasoby i zapobiegać objawom niedoboru witaminy D, często konieczna jest suplementacja.

Według aktualnych polskich wytycznych (2023) zaleca się suplementację witaminy D (cholekalcyferolu) u zdrowych dorosłych:

  • w wieku 19–65 lat: 1000–2000 IU/dzień (suplementacja może nie być konieczna od maja do września u osób, które codziennie przebywają na słońcu przez 30–45 minut z odkrytymi przedramionami i nogami, bez filtrów UV);
  • w wieku 65–75 lat: 1000–2000 IU/dzień przez cały rok (ze względu na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej u osób starszych);
  • po 75. roku życia: 2000–4000 IU/dzień przez cały rok.

Warto wykonać badanie poziomu witaminy D w organizmie i skonsultować jego wynik ze specjalistą. Dzięki temu łatwiej ustalić optymalną dawkę suplementacji. Oznaczenie stężenia witaminy D wskazane jest zwłaszcza u osób z tzw. grup ryzyka – narażonych na jej niedobór.

Warto zapamiętać

  1. 65% dorosłych Polaków ma niedobór witaminy D.
  2. Objawem niedoboru witaminy D u dzieci jest krzywica, a u dorosłych – osteoporoza lub osteomalacja (rozmiękczenie kości).
  3. Niedobór witaminy D w organizmie stwierdza się, gdy stężenie kalcydiolu we krwi jest mniejsze od 20 ng/ml.
  4. Uzupełnianie niedoborów witaminy D polega na zwiększeniu jej spożycia w diecie, wystarczającej ekspozycji na promienie słońca i – bardzo często – na suplementacji.

Źródła:

  1. Płudowski P, Kos-Kudła B, Walczak M, Fal A, Zozulińska-Ziółkiewicz D, Sieroszewski P, Peregud-Pogorzelski J, Lauterbach R, Targowski T, Lewiński A, Spaczyński R, Wielgoś M, Pinkas J, Jackowska T, Helwich E, Mazur A, Ruchała M, Zygmunt A, Szalecki M, Bossowski A, Czech-Kowalska J, Wójcik M, Pyrżak B, Żmijewski MA, Abramowicz P, Konstantynowicz J, Marcinowska-Suchowierska E, Bleizgys A, Karras SN, Grant WB, Carlberg C, Pilz S, Holick MF, Misiorowski W. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients. 2023;15(3):695.
  2. Kuciński J, Fryska Z, Wołejko A, Semeniuk P, Burczyk R, Górna N, Łabuda A, Mazurek E. Aktualne zalecenia w Polsce dotyczące suplementacji witaminy D. Med Og Nauk Zdr. 2023;29(4): 277–282.
  3. Rusińska A, Płudowski P, Walczak M et al. Zasady suplementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2018 r. Standardy Medyczne, 2018;15:531–559.
  4. Rusińska A, Płudowski P, Walczak M et al. Wytyczne dotyczące suplementacji witaminy D dla ogółu populacji i grup ryzyka niedoboru witaminy D w Polsce – rekomendacje Polskiego Towarzystwa Endokrynologii Dziecięcej i Diabetologii oraz Panelu Ekspertów z Udziałem Krajowych Konsultantów Specjalistycznych i Przedstawicieli Towarzystw Naukowych – Aktualizacja 2018. Front. Endocrinol. (Lausanne), 2018; 9.
  5. Lossy N, Pokora P, Książyk J; Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie. Jakie są wskazania do oznaczenia stężenia 25(OH)D? 500 pytań z pediatrii. Medycyna Praktyczna dla lekarzy, https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.1.3.22, [dostęp: 22.09.2025].
  6. Bikle DD. Vitamin D metabolism, mechanism of action, and clinical applications. Chem Biol. 2014;21(3):319-29.
  7. Amrein K, Scherkl M, Hoffmann M, Neuwersch-Sommeregger S, Köstenberger M, Tmava Berisha A, Martucci G, Pilz S, Malle O. Vitamin D deficiency 2.0: an update on the current status worldwide. Eur J Clin Nutr. 2020;74(11):1498-1513.
  8. Palacios C, Gonzalez L. Is vitamin D deficiency a major global public health problem? J Steroid Biochem Mol Biol. 2014;144 Pt A:138-45.
  9. Nair R, Maseeh A. Vitamin D: The "sunshine" vitamin. J Pharmacol Pharmacother. 2012;3(2):118-26.
  10. Carlberg C. Vitamin D and Its Target Genes. Nutrients. 2022; 14(7):1354.
  11. Kaur J, Khare S, Sizar O, et al. Vitamin D Deficiency. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025.
  12. Skowrońska-Jóźwiak E, Basińska-Lewandowska M. Niedobory witaminy D u pacjenta kardiologicznego, diabetologicznego i endokrynologicznego. Choroby Cywilizacyjne w Praktyce Lekarskiej; Kardiologia i Diabetologia. Wydawnictwo Medyczne 2023.
  13. Płudowski P, Ducki C, Konstantynowicz J, Jaworski M. Vitamin D status in Poland. Pol Arch Med Wewn. 2016;126(7-8):530-9.
  14. Kennel KA, Drake MT, Hurley DL. Vitamin D deficiency in adults: when to test and how to treat. Mayo Clin Proc. 2010;85(8):752-7; quiz 757-8.
  15. Fetahu IS, Höbaus J, Kállay E. Vitamin D and the epigenome. Front Physiol. 2014;5:164.
  16. Sawiec P. Zalecane stężenia 25-hydroksywitaminy D3 w nowych wytycznych ekspertów wielu towarzystw z różnych kontynentów. Medycyna Praktyczna Pediatria, 2016.
  17. Chmielewska A, Patro-Gołąb B, Mrukowicz J. Zalecenia dotyczące suplementacji diety. W: Szajewska H, Horvath A (red.). Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Medycyna Praktyczna, 2024.
  18. Sawiec P. Niedobór witaminy D u dzieci i młodzieży – rozpoznawanie, leczenie i zapobieganie. Aktualne (2008) zalecenia American Academy of Pediatrics i Lawson Wilkins Pediatric Endocrine Society. Medycyna Praktyczna Pediatria, 2009.
  19. Kmieć P, Sworczak K. Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D. Forum Med Rodz. 2017;1(1): 38–46.
  20. Mathyssen C, Gayan-Ramirez G, Bouillon R, Janssens W. Suplementacja witaminy D w chorobach płuc – aktualny stan wiedzy. Med Prakt. 2017;11:e1–e14.
  21. Jakubas-Kwiatkowska W, Błachowicz A, Franek E. Hipokalcemia w praktyce klinicznej — przyczyny, objawy i leczenie. Chor Serca Naczyń. 2005;2(4):232-237.
  22. Łupińska A, Michałus I, Zygmunt A, Stawerska R, Lewiński A. Leczenie niedoboru witaminy D w gabinecie lekarza POZ. Lekarz POZ. 2022;8(6).
  23. Sosnowska C. Wytyczne dotyczące profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D – aktualizacja z 2023 r. w Polsce. Stand Med/Pediatr. 2023;20;365-374.
  24. Veldurthy V, Wei R, Oz L, Dhawan P, Jeon YH, Christakos S. Vitamin D, calcium homeostasis and aging. Bone Res. 2016;4:16041.

Publikowane informacje mają charakter wyłącznie informacyjny i nie powinny zastępować indywidualnych konsultacji lekarskich. Zaleca się skonsultowanie z lekarzem lub terapeutą przed rozpoczęciem jakiejkolwiek terapii. Wydawca nie dąży do nawiązania relacji lekarz-pacjent ze swoimi czytelnikami. Nie bierze również odpowiedzialności za wiarygodność, skuteczność lub prawidłowe stosowanie informacji umieszczonych na stronie, ani za ewentualne problemy zdrowotne wynikające z omówionych terapii.

To może Cię zainteresować

Upały a suplementy - jak przechowywać je latem, aby zachować ich jakość?

Upały a suplementy - jak przechowywać je latem, aby zachować ich jakość?

Paczka czekała kilka godzin w paczkomacie. Kapsułki są lekko sklejone. Proszek zmienił konsystencję. Czy suplement nadal nadaje się do stosowania?  Latem takich pytań pojawia się więcej. Wysoka temperatura nie zawsze oznacza, że produkt stracił swoje właściwości, ale sposób przechowywania ma znaczenie. Sprawdź, które sytuacje naprawdę mogą wpływać na suplementy i jakich błędów lepiej unikać podczas upałów.    Temperatura to nie wszystko. Co wpływa na suplementy podczas upałów?  Kied...
Sylwetka do lata?
Czy na lata? Wybór należy do Ciebie.

Sylwetka do lata?
Czy na lata? Wybór należy do Ciebie.

Sylwetka do lata?
Czy na lata? Wybór należy do Ciebie.Zobacz więcejSprawdź, jak wspierać redukcję z głowąBrak efektów odchudzania rzadko wynika z braku silnej woli.Redukcja rozpada się najczęściej przez:→ zbyt forsowne treningi i brak odpowiedniego nawodnienia,→ źle zbilansowaną dietę, która rzutuje na Twój poziom energii i postępy,→ przewlekły stres i brak odpowiedniej regeneracji.Magiczna pigułka odchudzająca nie istnieje. Pomożemy Ci za to zbudować system, który zmaksymalizuje Twoje szanse...
Jak stres wpływa na organizm i jakie są jego skutki?

Jak stres wpływa na organizm i jakie są jego skutki?

Chroniczny stres zwiększa ryzyko zachorowalności i śmiertelności, ale można nad nim panować i mu zapobiegać.   Stres chroniczny wywiera wielokierunkowy szkodliwy wpływ na zdrowie. Może zaburzać czynność różnych układów organizmu i prowadzić do uszkodzenia narządów. Przewlekły stres istotnie obniża jakość życia, zwiększa podatność na choroby somatyczne i psychiczne. Są jednak metody, by go kontrolować i minimalizować jego skutki.  Co powoduje stres? Najczęstsze przyczyny stresu Co powoduje str...
Elektrolity bez cukru – kto powinien stosować i czy są skuteczne?

Elektrolity bez cukru – kto powinien stosować i czy są skuteczne?

Rekomendowanym źródłem elektrolitów bez cukru jest woda (np. mineralna, źródlana) – optymalny płyn do zaspokajania pragnienia u dzieci i dorosłych. Istotne źródło elektrolitów bez cukru powinna stanowić woda pitna, która (wraz z niesłodzonymi napojami i żywnością) w pełni wystarcza do codziennego nawadniania organizmu i uzupełniania bieżących strat składników mineralnych. Naturalne elektrolity bez cukru można podawać także w przypadku niedużej utraty płynów, związanej z krótkotrwałym i niefor...