Dlaczego warto stosować elektrolity przy biegunce i wymiotach?

• Pierwotny roztwór WHO (tzw. „stary” ORS): 90 mmol/L Na⁺, 111 mmol/L glukozy, osmolarność ~311 mOsm/L – dziś stosowany głównie w leczeniu cholery, gdy utraty sodu są wyjątkowo duże.
• L-ORS (obniżona osmolarność): 75 mmol/L Na⁺, 75 mmol/L glukozy, osmolarność 245 mOsm/L – aktualny standard WHO/UNICEF (z 2003, potwierdzony w 2023 r.), rekomendowany we wszystkich typach biegunek i wymiotów u dzieci i dorosłych.
• Polimerowe ORS (z dodatkiem skrobi ryżowej lub kukurydzianej): skuteczność porównywalna z L-ORS w biegunkach niecholerycznych.
• Aminokwasowe ORS (np. VS002A): nowa generacja z alaniną/glicyną zamiast glukozy; w badaniach równie skuteczne w ostrych biegunkach u dzieci jak L-ORS, ale nie są jeszcze standardem klinicznym.
• Gotowe roztwory i elektrolity w saszetce: bazują na recepturze WHO; zawierają czasem dodatek cynku, magnezu lub witamin. Wszystkie powinny być rozpuszczane dokładnie w ilości wody podanej przez producenta (najczęściej 200–250 ml na 1 saszetkę). Zmiana proporcji powoduje zaburzenie osmolarności i ryzyko pogorszenia odwodnienia.
• Napoje izotoniczne dla sportowców: zazwyczaj zawierają zbyt mało sodu (15–25 mmol/L) i za dużo cukru, dlatego nie są zalecane jako podstawowy płyn do leczenia biegunki i wymiotów. Jeśli L-ORS jest dostępny, to on powinien być wyborem pierwszego rzutu.
• Domowy roztwór (woda + sól + cukier): awaryjny, ale nie zapewnia dokładnego stężenia elektrolitów i może prowadzić do zaburzeń osmolarności, dlatego nie powinien zastępować L-ORS w dłuższym leczeniu.

Dawkowanie doustnych roztworów nawadniających przy łagodnym lub umiarkowanym odwodnieniu

1. Faza początkowego nawadniania (rehydracja):
Dawkowanie wg oficjalnych wytycznych: 50–100 ml/kg masy ciała w ciągu pierwszych 3–4 godzin

2. Po każdym płynnym stolcu:
Dawkowanie wg oficjalnych wytycznych: 10 ml/kg masy ciała
Uwagi: Kontynuacja uzupełniania strat

3. Po każdym epizodzie wymiotów:
Dawkowanie wg oficjalnych wytycznych: 2 ml/kg masy ciała
Uwagi: Podawać małymi porcjami

4. Jeśli pojawią się wymioty podczas stosowania ORS:
Dawkowanie wg oficjalnych wytycznych: Przerwa 5–10 min, następnie kontynuacja małymi łykami
Uwagi: Standard *CDC/**WHO

5. Karmienie piersią:
Dawkowanie wg oficjalnych wytycznych: Kontynuować bez zmian
Uwagi : Dotyczy niemowląt

6. Kiedy szukać pomocy medycznej:
Dawkowanie wg oficjalnych wytycznych: Objawy silnego odwodnienia, wysoka gorączka, krew w stolcu, brak poprawy, dalsze wymioty uniemożliwiające przyjmowanie płynów
Uwagi: Standard WHO/***ESPGHAN

* Centers for Disease Control and Prevention
** World Health Organization
*** European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition

Ile razy dziennie można pić elektrolity?

Nie istnieje sztywny limit porcji elektrolitów na dobę. Ilość i częstotliwość zależą od stopnia utraty płynów i masy ciała. Płyny należy przyjmować systematycznie, małymi porcjami, aż do ustąpienia objawów odwodnienia. Celem jest utrzymanie dodatniego bilansu płynów– czyli by organizm oddawał jasnożółty mocz i nie odczuwał pragnienia.
W praktyce elektrolity można pić tak długo, jak utrzymuje się ryzyko odwodnienia, nawet przez kilka dni, stopniowo zmniejszając ilość wraz z poprawą samopoczucia.

Czy można przedawkować elektrolity?

Tak - można przedawkować elektrolity, choć w praktyce zdarza się to rzadko, i dotyczy głównie stosowania roztworów przygotowanych w nieodpowiednich proporcjach (np. zbyt mało wody → roztwór hipertoniczny → hipernatremia).

W badaniach klinicznych odpowiednio przygotowane roztwory L-ORS stosowane w dawkach dopasowanych do masy ciała i strat płynów są bezpieczne u osób z prawidłową funkcją nerek. Ryzyko powikłań pojawia się głównie wtedy, gdy roztwór jest np. zbyt stężony, stosowany jest bez wskazań lub u osób z zaawansowaną niewydolnością nerek czy serca. Z tego powodu, u osób z chorobami serca, nerek lub na diecie z ograniczeniem sodu dawkę i czas stosowania doustnych roztworów nawadniających powinien określić lekarz.