Powrót
Anna Roszak, Biolog i Analityk medyczny
Ciąża
Data publikacji: 11.04.2024
12 min. czytania

Kwas foliowy w ciąży: czy warto? Jak przyjmować kwas foliowy?

Dlaczego myśląc o ciąży od razu nasuwa się suplementacja kwasu foliowego? Jak ważna jest rola kwasu foliowego w ciąży dla jej prawidłowego przebiegu? Jak długo brać kwas foliowy w ciąży? Kiedy zacząć zażywać kwas foliowy? Na te i inne pytania odpowiemy w artykule.
Autor: Anna Roszak, Biolog i Analityk medyczny
Zweryfikowane przez eksperta
kwas foliowy w ciąży

Kwas foliowy, znany także pod nazwami: folacyna, kwas listny, witamina B9, witamina B11, czy witamina M.

Jest to organiczny związek chemiczny, należący do grupy witamin B rozpuszczalnych w wodzie. Czysty kwas foliowy występuje jedynie w formie syntetycznej. W pożywieniu natomiast występuje w postaci folianów, dlatego nazwa ta właściwa jest dla całej grupy związków. Poza śladowymi ilościami powstającymi przy udziale mikroflory jelitowej, nasz organizm nie jest zdolny do wytwarzania kwasu foliowego, w związku z czym musi on być dostarczony wraz z pożywieniem.

Spis treści

z tego artykułu dowiesz się:

Kwas foliowy - właściwości i działanie

  • Bierze udział w syntezie kwasów nukleinowych, które są podstawowym składnikiem DNA człowieka.
  • Wraz z witaminą B12 pełni podstawową funkcję w procesach wzrostu, rozwoju i rozmnażania komórek.
  • Uczestniczy w regulacji, tworzeniu i dojrzewaniu erytrocytów (czerwone krwinki)
  • Bierze udział w procesie przekształcania homocysteiny do metioniny.
  • Uważany jest za czynnik, który może zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów.
  • W trakcie ciąży zapobiega uszkodzeniu cewy nerwowej, z której kształtuje się rdzeń kręgowy i mózg płodu,
  • Niedobór kwasu foliowego pojawia się bardzo często w okresie ciąży, gdyż zapotrzebowanie na tą witaminę mimo zbilansowanej diety wzrasta wówczas dwukrotnie. Kwas foliowy niezbędny jest do powstawania i wzrostu komórek rozwijającego się płodu.

Kwas foliowy w ciąży – dlaczego jest tak ważny?

W trakcie ciąży bardzo ważny jest moment kształtowania cewy nerwowej, z której rozwija się później mózg i rdzeń kręgowy dziecka. Niezamknięcie się cewy nerwowej prowadzi do powstawania wad rozwojowych. Obliczono, że suplementacja kwasem foliowym w trakcie ciąży zmniejsza ryzyko występowania wad cewy nerwowej o 70%. Do wad cewy nerwowej zalicza się deformacje czaszki (bezmózgowie, bezczaszkowie, przepuklina mózgowa) oraz deformacje kręgosłupa (rozszczep kręgosłupa, przepuklina oponowa lub oponowo-rdzeniowa). Niedobór może grozić też wadami serca, rozszczepem warg i podniebienia. Częstość WCN w Polsce wynosi 2-3 na 1000 urodzeń. Wady wrodzone OUN są drugą, co do częstości przyczyną zgonów noworodków z powodu wad wrodzonych. Polska jest w czołówce krajów o największym w Europie współczynniku zgonów z powodu wrodzonych wad cewy nerwowej.

Objawy niedoboru kwasu foliowego

  • mrowienie i drętwienie kończyn
  • problemy z pamięcią i koncentracją
  • obniżony nastrój
  • stany psychotyczne lub depresyjne
  • zaburzenia wzroku i mowy
  • problemy ze stabilnością chodu
  • stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej
  • przebarwienia na paznokciach
  • osłabienie i zmęczenie
  • uciążliwe bóle głowy
  • blada cera
  • kołatanie serca
  • skrócenie oddechu
  • zahamowanie wzrostu u dzieci

Głównymi przyczynami niedoboru kwasu foliowego i jego pochodnych są przed wszystkim: niedostateczna podaż w pożywieniu, zwiększone zapotrzebowanie (np. ciąża, laktacja), problemy z układem pokarmowym ((np. Choroba Leśniewskiego-Crohna, celiakia, wrzodziejące zapalenie jelita grubego), zaburzenia przemian biochemicznych kwasu foliowego jako skutek mutacji w obrębie enzymu reduktazy MTHFR lub jako skutek interakcji z niektórymi lekami stosowanymi w terapii różnych chorób. Do niedoboru kwasu foliowego może prowadzić też stosowanie antykoncepcji hormonalnej.

Skutki niedoboru witaminy B9

Lekceważące podejście do objawów świadczących o niedoborze witaminy B9 może prowadzić do schorzeń takich jak niedokrwistość megaloblastyczna, zaburzenia płodności, problemy z układem pokarmowym i układem krążenia, osteoporoza, miażdżyca i związane z nią dysfunkcje układu sercowo- naczyniowego czy nawracające stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej, a u płodu powstawanie wad cewy nerwowej oraz zaburzeń w działaniu układu nerwowego.

Ile kwasu foliowego w ciąży należy zażywać?

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników:

  • kwas foliowy w okresie przedkoncepcyjnym dawka: 0,4 mg kwasu foliowego + 0,4 mg 5-MTHF/dzień lub 0,4 mg kwasu foliowego
  • kwas foliowy w ciąży dawka do 12 tc.: 0,4-0,8 mg 5-MTHF/dzień lub w dawkach łączonych (FA plus aktywny folian)
  • kwas foliowy w ciąży dawka po 12 tc.: 0,6-0,8 mg 5-MTHF/dzień lub w dawkach łączonych (FA plus aktywny folian)
  • kwas foliowy w czasie połogu i podczas karmienia piersią dawka: 0,6-0,8 mg 5-MTHF/dzień lub w dawkach łączonych (FA plus aktywny folian)

Lekarze sugerują, iż lepszym wyborem jest aktywna forma kwasu foliowego.

Istnieją przypadki, gdy dawka kwasu foliowego musi być wyższa. Ustala ją wtedy indywidualnie lekarz ginekolog.

  • Grupa pośredniego ryzyka: ciąża bliźniacza, wskaźnik BMI rodzącej powyżej 30, anemia megaloblastycznością, hiperhomocysteinemia
  • Grupa wysokiego ryzyka: kobiety z padaczką, kobiety u których w poprzednich ciążach stwierdzono wady cewy nerwowej

Kwas foliowy przed ciążą – kiedy zacząć brać kwas foliowy?

Zmiany hormonalne, które zachodzą w organizmie przyszłej matki ograniczają wchłanianie niektórych substancji, przez co trudne staje się pokrycie ich dziennego zapotrzebowania mimo zdrowej i zbilansowanej diety. Odpowiednia podaż niektórych z nich będzie ważna przed ciążą i na jej początku, dlatego warto zwrócić na nie uwagę w kontekście planowania poczęcia. Eksperci PTGP zapewniają, że odpowiednia podaż witamin, makro i mikroelementów ma pozytywny wpływ na rozwój płodu i zdrowie przyszłej matki.

Obowiązujące rekomendacje PTGP z 2014 r. wskazują na konieczność suplementacji kwasu foliowego, jodu, witaminy D3, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i żelaza w okresie ciąży oraz konieczność suplementacji kwasu foliowego, jodu i witaminy D3 u kobiet które te ciąże planują, dzięki temu szanse na zdrowe potomstwo znacznie wzrastają. Więc czy warto brać kwas foliowy przed ciążą? Zdecydowanie tak- Polskie Towarzystwo Ginekologiczne zaleca suplementację aktywną formą 5-MTHF przez okres co najmniej 3 miesięcy przed planowaną ciążą, a potem kontynuowane przez całą ciążę i okres karmienia piersią.

Jak długo brać kwas foliowy w ciąży?

Wcześniejsze zalecenia dotyczące suplementacji kwasem foliowym skupiały się na okresie krytycznym dla prawidłowego zamykania cewy nerwowej dziecka, mającego miejsce w I trymestrze ciąży. Najnowsze rekomendacje z 2024 r. zalecają kontynuowanie suplementacji przez cały okres ciąży i rozciągnięcie go, aż do momentu zakończenia karmienia piersią. Badania wskazują szereg korzyści z kontynuowania podaży folianów przez cały okres ciąży, połogu i karmienia piersią zarówno dla matki i dziecka. Kwas foliowy dla płodu jest istotny w procesach takich jak podziały komórkowe, wzrost tkanek, produkcja białek, kwasów nukleinowych, ale także kształtowania się całego układu nerwowego dziecka oraz produkcji neurotransmiterów. Odpowiednia podaż obniża też ryzyko przedwczesnego porodu, zaś przyjmowanie witaminy B9 przez noworodka z mlekiem matki zapobiega anemii.

Kwas foliowy - kiedy brać?

Rano czy wieczorem? Na czczo czy po jedzeniu? Nie ma to znaczenia, bowiem na wchłanianie kwasu foliowego nie wpływa pora przyjmowania. Warto pamiętać jednak o regularnej suplementacji i dodatkowych witaminach, które są niezbędne dla prawidłowego przebiegu szlaku folianów tj.: witamina B12, witamina B6 i cholina.

Jaki kwas foliowy w ciąży stosować?

Syntetyczny kwas foliowy oraz foliany zawarte w żywności, by mogły być wykorzystane przez organizm, muszą zostać przekształcone w aktywny L-metylofolian. Przekształcenie to odbywa się na drodze wielu procesów enzymatycznych, przy czym finalny etap wiąże się z udziałem enzymu reduktazy (MTHFR). U niektórych osób występuje genetyczny niedobór reduktazy metylenotetrahydrofolianowej. Wtedy suplementacja kwasem foliowym może okazać się nieefektywna, zaś alternatywą jest podawanie aktywnej formy l-metylofolianu. Metafolina jest najbardziej zredukowaną forma kwasu foliowego, to forma aktywna, która trafia bezpośrednio do krwioobiegu. Szacuje się, że około 50% populacji w Polsce może mieć obniżoną aktywność enzymu biorącego udziału w przemianie kwasów foliowych. W najnowszych wytycznych możemy zaobserwować zmianę stanowiska PTPIG w kierunku zastąpienia kwasu foliowego jego aktywną formą. Kluczowymi zaletami formy 5-MTHF jest jej wysoka biodostępność, brak górnych tolerowanych poziomów spożycia, nie maskuje niedoborów witaminy B12 oraz fakt, że jest to forma, która naturalnie występuje w osoczu i w erytrocytach oraz osoczu pępowinowym.

W czym jest kwas foliowy? Źródła kwasu foliowego w pożywieniu

Źródła kwasu foliowego w pożywieniu:

  • warzywa: sałata, szpinak, brokuły, kapusta, kalafior, brukselka, szparagi, bób, zielony groszek, buraki, pomidory,
  • ziarna, orzechy, pełnoziarniste pieczywo,
  • owoce cytrusowe, np. pomarańcze,
  • produkty pochodzenia zwierzęcego: wątroba, jaja, sery,
  • drożdże.

Zarówno kwas foliowy jak i jego pochodne są wrażliwe na wysoką temperaturę, promienie UV, utlenianie i pH środowiska. Długotrwałe przechowywanie produktów spożywczych oraz proces ich obróbki wpływają negatywnie na ilość i przyswajalność kwasu foliowego. Dlatego tak ważne jest uzupełnienie diety o kwas foliowy w postaci odpowiednich suplementów.

Nadmiar kwasu foliowego w ciąży – czy może być szkodliwy?

Objawy zbyt dużych dawek kwasu foliowego:

  • stany depresyjne
  • bezsenność
  • rozdrażnienie
  • zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Czy można przedawkować kwas foliowy?

Górny bezpieczny poziom spożycia nieaktywnego kwasu foliowego (kwas pteroilomonoglutaminowy) wynosi 1 mg/dzień. Nadmiar nieaktywnej formy może wiązać się z potencjalnie szkodliwym wypływem na płód, jak również może maskować pierwszy objaw niedoboru witaminy B12 jakim jest niedokrwistość megaloblastyczna.

Warto zapamiętać

  1. Do kiedy brać kwas foliowy? Zaleca się suplementację kwasem foliowym kobietom planującym ciążę minimum 3 miesiące przez planowanym poczęciem, kontynuowanie jej przez całą ciążę i okres karmienia piersią.
  2. Ile kwasu foliowego przed ciążą? 0,4 mg kwasu foliowego + 0,4 mg 5-MTHF/dzień lub 0,4 mg kwasu foliowego
  3. Kwas foliowy do 12 tygodnia ciąży: 0,4-0,8 mg 5-MTHF/dzień lub w dawkach łączonych (FA plus aktywny folian)
  4. Kwas foliowy po 12 tygodnia ciąży., w czasie połogu i w okresie karmienia piersią: 0,6-0,8 mg 5-MTHF/dzień lub w dawkach łączonych (FA plus aktywny folian)
  5. Jaki kwas foliowy w ciąży? Zalecaną formą przez PTPIG są foliany
    Pozytywny wpływ na wchłanianie kwasu foliowego mają: witamina B6, witamina B12, cholina

Podsumowanie

Kwas foliowy jest niezwykle ważnym składnikiem diety, który przyczynia się do prawidłowego wzrostu i dojrzewania płodu. Warto dbać o regularne spożywanie produktów bogatych w kwas foliowy i pamiętać o prawidłowej suplementacji, ponieważ nawet przy zdrowej diecie podaż tej witaminy jest niewystarczająca do zbilansowania potrzeb przyszłej matki.

Źródła:

  1. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, Ginekol Pol. 2014, 85, 395-399.
  2. Seremak-Mrozikiewicz A., Bomba-Opoń D., Drews K., Kaczmarek P., Wielgoś M., Sieroszewski P., Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji aktywnych folianów, choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu; 2024
  3. Bomba-Opoń D., Hirnle L., Kalinka J., Seremak-Mrozikiewicz A., Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017, 2(5): 210-214
  4. Czeczot H., Kwas foliowy w fizjologii i patologii, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2008
  5. Czyżewska-Majchrzak Ł., Paradowska P., Skutki niedoboru i ryzyko suplementacji folianów w diecie, Nowiny Lekarskie 2010
  6. Kapka-Skrzypczak L., Niedźwiedzka J., Skrzypczak M., Wojtyła A., Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2012, 18(1): 65-69
  7. Moczulska H., Pesz K., Gach A., Borowiec M., Sieroszewski P., Sąsiadek M., Jakubowski L., Wielgoś M., Stanowisko ekspertów Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka i Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w sprawie zlecania i interpretacji wyników badań pod kątem wariantów genetycznych w genie MTHFR, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017
  8. Sikorska-Zimny K., Występowanie oraz wpływ kwasu foliowego na organizm ludzki, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 2013
  9. KWAS FOLIOWY – ROLA I ZASADNOŚĆ SUPLEMENTACJI U RÓŻNYCH GRUP PACJENTÓW. mgr farm. Joanna Gaszyńska Praca poglądowa w ramach specjalizacji z farmacji aptecznej Kierownik specjalizacji: mgr farm. Łukasz Gurbada Poznań 2018
  10. Jarosz M. [red.]: Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa; 2017.
  11. Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B. i wsp.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa; 2017.
  12. Witczak M., Ferenc T., Wilczyński J.: Patogeneza i genetyka wad cewy nerwowej. Ginekol Pol.; 2007. 78: 981-985
  13. Effect of continued folic acid supplementation beyond the first trimester of pregnancy on cognitive performance in the child: a follow-up study from a randomized controlled trial (FASSTT Offspring Trial)
  14. Chidambaram B., Folate in pregnancy, „ncbi.nlm.nih.gov”, [online], https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3519088/, [dostęp:] 29.11.2021 r.
  15. Plumptre L., High concentrations of folate and unmetabolized folic acid in a cohort of preg-nant Canadian women and umbilical cord blood, „ncbi.nlm.nih.gov”, [online], https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26269367/, [dostęp:] 29.11.2021 r.
  16. Cieślik E. i in., Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględ-nieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrodczym, „h-ph.pl”, [online], http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2011/hyg-2011-4-431.pdf, [dostęp:] 29.11.2021 r.

Publikowane informacje mają charakter wyłącznie informacyjny i nie powinny zastępować indywidualnych konsultacji lekarskich. Zaleca się skonsultowanie z lekarzem lub terapeutą przed rozpoczęciem jakiejkolwiek terapii. Wydawca nie dąży do nawiązania relacji lekarz-pacjent ze swoimi czytelnikami. Nie bierze również odpowiedzialności za wiarygodność, skuteczność lub prawidłowe stosowanie informacji umieszczonych na stronie, ani za ewentualne problemy zdrowotne wynikające z omówionych terapii.

To może Cię zainteresować

Sylwetka do lata?
Czy na lata? Wybór należy do Ciebie.

Sylwetka do lata?
Czy na lata? Wybór należy do Ciebie.

Sylwetka do lata?
Czy na lata? Wybór należy do Ciebie.Zobacz więcejSprawdź, jak wspierać redukcję z głowąBrak efektów odchudzania rzadko wynika z braku silnej woli.Redukcja rozpada się najczęściej przez:→ zbyt forsowne treningi i brak odpowiedniego nawodnienia,→ źle zbilansowaną dietę, która rzutuje na Twój poziom energii i postępy,→ przewlekły stres i brak odpowiedniej regeneracji.Magiczna pigułka odchudzająca nie istnieje. Pomożemy Ci za to zbudować system, który zmaksymalizuje Twoje szanse...
Jak stres wpływa na organizm i jakie są jego skutki?

Jak stres wpływa na organizm i jakie są jego skutki?

Chroniczny stres zwiększa ryzyko zachorowalności i śmiertelności, ale można nad nim panować i mu zapobiegać.   Stres chroniczny wywiera wielokierunkowy szkodliwy wpływ na zdrowie. Może zaburzać czynność różnych układów organizmu i prowadzić do uszkodzenia narządów. Przewlekły stres istotnie obniża jakość życia, zwiększa podatność na choroby somatyczne i psychiczne. Są jednak metody, by go kontrolować i minimalizować jego skutki.  Co powoduje stres? Najczęstsze przyczyny stresu Co powoduje str...
Elektrolity bez cukru – kto powinien stosować i czy są skuteczne?

Elektrolity bez cukru – kto powinien stosować i czy są skuteczne?

Rekomendowanym źródłem elektrolitów bez cukru jest woda (np. mineralna, źródlana) – optymalny płyn do zaspokajania pragnienia u dzieci i dorosłych. Istotne źródło elektrolitów bez cukru powinna stanowić woda pitna, która (wraz z niesłodzonymi napojami i żywnością) w pełni wystarcza do codziennego nawadniania organizmu i uzupełniania bieżących strat składników mineralnych. Naturalne elektrolity bez cukru można podawać także w przypadku niedużej utraty płynów, związanej z krótkotrwałym i niefor...
Czym jest gospodarka wodno-elektrolitowa?

Czym jest gospodarka wodno-elektrolitowa?

W utrzymywaniu równowagi wodno-elektrolitowej kluczową rolę odgrywają nerki, bilans wodny i stężenia jonów: sodowych, potasowych, wapniowych, magnezowych, chlorkowych i wodorowęglanowych. Gospodarka wodno-elektrolitowa organizmu składa się z licznych, złożonych mechanizmów fizjologicznych, które regulują objętość płynów ustrojowych i ich skład. Jej zaburzenia mogą wywierać szkodliwy wpływ na stan i czynność wszystkich komórek, tkanek i narządów, w tym na mięsień sercowy i mózg. Wyjaśniamy, cz...